نظریه ای که زیر سوال رفت: افزایش شاخص توده بدنی کودکان نشانه چاقی نیست

نتایج یک پژوهش تازه، یکی از شناخته‌شده‌ترین نظریه‌های رشد کودکان را که نزدیک به ۴۲ سال مبنای بسیاری از مطالعات و توصیه‌های پزشکی بوده، به چالش کشیده است.

به گزارش سیناپرس، محققان می‌گویند: افزایش شاخص توده بدنی (BMI) کودکان از حدود ۶ سالگی که سال‌ها با عنوان «بازگشت چربی» شناخته می‌شد، در واقع ناشی از افزایش چربی بدن نیست؛ بلکه بیشتر نتیجه رشد طبیعی عضلات و سایر بافت‌های بدون چربی است.این مطالعه توسط پروفسور اندرو آگباجه، استاد اپیدمیولوژی بالینی و سلامت کودک در دانشگاه فنلاند شرقی انجام شده و نتایج آن در The Journal of Nutrition منتشر و در کنگره اروپایی چاقی ارائه شده است.

نظریه «بازگشت چربی» چه می‌گوید؟

از سال ۱۹۸۴، پزشکان بر این باور بودند که شاخص توده بدنی کودکان پس از کاهش طبیعی در سال‌های ابتدایی زندگی، از حدود ۶ سالگی دوباره افزایش پیدا می‌کند؛ پدیده‌ای که «بازگشت چربی» نام گرفت.مطالعات پیشین نشان داده بودند؛ کودکانی که این افزایش BMI را در سنین پایین‌تری تجربه می‌کنند، در نوجوانی بیشتر در معرض اضافه‌وزن و چاقی قرار دارند. به همین دلیل این مرحله به‌عنوان یک هشدار برای پیشگیری از چاقی تلقی می‌شد.

مشکل اصلی BMI چیست؟

پژوهشگران تأکید می‌کنند: BMI تنها وزن را نسبت به قد اندازه‌گیری می‌کند و نمی‌تواند تفاوت میان چربی، عضله، استخوان یا سایر بافت‌های بدن را تشخیص دهد.به همین دلیل ممکن است افزایش BMI تنها نتیجه رشد عضلات باشد، نه افزایش چربی بدن. برای بررسی این موضوع، محققان از شاخص نسبت دور کمر به قد استفاده کردند؛ معیاری که در مقایسه با روش استاندارد اندازه‌گیری چربی بدن (DXA)، دقتی حدود ۹۰ درصد دارد.اطلاعات ۲۴۱۰ کودک و نوجوان ۲ تا ۱۹ ساله از پروژه ملی سلامت و تغذیه آمریکا مورد بررسی قرار گرفت.

نتیجه شگفت‌انگیز؛ چربی هرگز بازنمی‌گردد

اگرچه BMI کودکان پس از حدود ۶ سالگی دوباره افزایش پیدا می‌کند، اما بررسی WHtR نشان داد چربی بدن هرگز به سطح دوران دو سالگی بازنمی‌گردد.این شاخص تا حدود ۷ سالگی همچنان کاهش می‌یابد و سپس به‌آرامی افزایش پیدا می‌کند، اما هیچ‌گاه به میزان اولیه نمی‌رسد.به گفته پژوهشگران، این یافته نشان می‌دهد چیزی که سال‌ها «بازگشت چربی» نامیده می‌شد، در واقع بازگشت چربی نیست.

افزایش BMI؛ نتیجه رشد عضلات

به اعتقاد محققان، افزایش BMI بین ۵ تا ۷ سالگی بیشتر ناشی از رشد:عضلات،بافت بدون چربی، تغییر ترکیب بدن است؛ فرآیندی طبیعی که بدن را برای جهش‌های رشد در سال‌های بعد آماده می‌کند.

پروفسور آگباجه می‌گوید:آنچه طی چهار دهه به‌عنوان بازگشت چربی شناخته می‌شد، در واقع یک خطای ناشی از تفسیر شاخص BMI است. این مرحله بخشی طبیعی از رشد کودکان محسوب می‌شود و نیازی به مداخله درمانی ندارد.

آیا باید روش تشخیص چاقی کودکان تغییر کند؟

به باور پژوهشگران، استفاده صرف از BMI برای تشخیص اضافه‌وزن در کودکان می‌تواند گمراه‌کننده باشد.آن‌ها پیشنهاد می‌کنند؛ شاخص WHtR به‌عنوان ابزاری دقیق‌تر برای ارزیابی چربی بدن کودکان و نوجوانان در معاینات پزشکی مورد استفاده قرار گیرد.

متخصصان تأکید می‌کنند :والدین نباید صرفاً با مشاهده افزایش BMI در سال‌های ابتدایی دبستان نگران چاق شدن فرزند خود شوند.البته این موضوع به معنای بی‌اهمیت بودن تغذیه سالم، فعالیت بدنی و پیشگیری از چاقی نیست، بلکه نشان می‌دهد افزایش طبیعی BMI در بسیاری از کودکان بخشی از روند طبیعی رشد عضلات و تکامل بدن است و لزوماً نشانه تجمع چربی نیست.

این پژوهش یکی از قدیمی‌ترین فرضیه‌های پزشکی درباره رشد کودکان را به چالش کشیده است. نتایج نشان می‌دهد افزایش شاخص توده بدنی در حدود ۶ سالگی، برخلاف تصور رایج، بیشتر به رشد عضلات و بافت بدون چربی مربوط است تا افزایش چربی بدن.

در صورت تأیید این یافته‌ها در مطالعات آینده، احتمال دارد معیارهای تشخیص اضافه‌وزن و چاقی کودکان تغییر کند و پزشکان بیش از گذشته از شاخص‌هایی مانند نسبت دور کمر به قد برای ارزیابی سلامت کودکان استفاده کنند.

مترجم:ندا جوادهراتی