فاصله میان نخبگان و صنعت؛ چالش بزرگ تبدیل علم به فناوری

توسعه فناوری‌های نوین در حوزه سلامت و استفاده از ابزارهای هوشمند برای تشخیص بیماری‌ها، یکی از مسیرهای مهم پیشرفت پزشکی در جهان به شمار می‌رود. با این حال، تبدیل یک دستاورد علمی از مرحله آزمایشگاهی به محصولی که در اختیار جامعه قرار گیرد، همچنان با چالش‌های متعددی همراه است.

به گزارش سیناپرس ، پروفسور علی‌اصغر انصافی، استاد دانشکده شیمی دانشگاه صنعتی اصفهان، با اشاره به طراحی یک بیوسنسور برای شناسایی نشانگرهای ژنتیکی مرتبط با سرطان خون و همچنین نقش هوش مصنوعی در آینده پژوهش، تاکید  کرد که حمایت از تحقیقات کاربردی و ایجاد ارتباط موثر میان دانشگاه، صنعت و نهادهای تصمیم‌گیر، شرط بهره‌برداری از ظرفیت‌های علمی کشور است.

بیوسنسوری برای شناسایی زودهنگام زمینه سرطان خون

وی با اشاره به یکی از دستاوردهای پژوهشی خود به خبرنگار سیناپرس گفت: در یکی از پروژه‌های تحقیقاتی، سامانه‌ای طراحی شد که می‌توانست با استفاده از فناوری بیوسنسور، نشانگرهای ژنتیکی مرتبط با سرطان خون را شناسایی کند.

وی توضیح داد: این بیوسنسور بر پایه DNA طراحی شده است. برخی افراد ممکن است دارای زمینه ژنتیکی یک بیماری باشند، اما وجود این زمینه به معنای ابتلای قطعی به بیماری نیست. عوامل محیطی، سبک زندگی و شرایط مختلف می‌توانند در فعال شدن یا نشدن این زمینه‌ها نقش داشته باشند.

این استاد دانشگاه افزود: در این فناوری، یک رشته مشخص DNA مرتبط با بیماری مورد شناسایی قرار می‌گیرد و سامانه طراحی‌شده می‌تواند با دریافت نمونه خون، وجود یا نبود آن نشانگر ژنتیکی را مشخص کند.

به گفته انصافی، آگاهی از وجود چنین زمینه‌هایی می‌تواند به افراد کمک کند تا با اصلاح شرایط زندگی و کاهش عوامل خطر، اقدامات پیشگیرانه مناسبی انجام دهند.

وی ادامه داد: این دستاورد علمی در قالب مقاله منتشر شد و مورد توجه جامعه علمی بین‌المللی قرار گرفت، اما تبدیل یک نمونه آزمایشگاهی به یک ابزار قابل استفاده در مراکز درمانی، نیازمند طی کردن مراحل مختلفی است.

فاصله میان نمونه آزمایشگاهی و محصول پزشکی

انصافی با اشاره به فرآیند تبدیل تحقیقات علمی به فناوری کاربردی گفت: یک پژوهشگر در آزمایشگاه می‌تواند یک سیستم علمی طراحی کند، اما برای اینکه این سیستم به ابزاری تبدیل شود که یک اپراتور بتواند از آن استفاده کند، همکاری متخصصان حوزه‌های مختلف ضروری است.

وی افزود: در چنین پروژه‌هایی، علاوه بر شیمیست‌ها، متخصصان الکترونیک، مکانیک، طراحی صنعتی و حوزه‌های مرتبط باید همکاری کنند تا یک محصول کامل و قابل استفاده شکل بگیرد.

این پژوهشگر حوزه شیمی تأکید کرد: انتظار اینکه یک استاد دانشگاه به تنهایی همه مراحل تولید، توسعه، ساخت تجهیزات و ورود محصول به بازار را انجام دهد، انتظار واقع‌بینانه‌ای نیست.

وی اظهار کرد: مسیر تبدیل ایده به محصول نیازمند حمایت مالی، همراهی شرکت‌های دانش‌بنیان، سرمایه‌گذاری و ایجاد ارتباط میان دانشگاه و صنعت است.

رقابت علمی وجود دارد، اما حمایت باید تقویت شود

استاد دانشگاه صنعتی اصفهان با اشاره به جایگاه پژوهشگران ایرانی در عرصه علمی جهان گفت: زمانی که یک کار تحقیقاتی در مجلات معتبر بین‌المللی منتشر می‌شود، نشان‌دهنده آن است که آن پژوهش از نظر علمی دارای نوآوری و ارزش است.

وی افزود: پژوهشگران ایرانی توانایی انجام تحقیقات در سطح جهانی را دارند، اما برای اینکه این تحقیقات به فناوری تبدیل شوند، باید حمایت‌های لازم در مراحل پس از پژوهش نیز وجود داشته باشد.

انصافی کشورهای آمریکا، چین و آلمان را از جمله کشورهای پیشرو در حوزه فناوری‌های نوین دانست و گفت: یکی از تفاوت‌های اصلی این کشورها، سرمایه‌گذاری مستمر بر پژوهش و ایجاد مسیر مشخص برای انتقال دستاوردهای علمی به صنعت است.

وی معتقد است که صرف تولید مقاله نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای جامعه باشد، بلکه باید زنجیره‌ای شکل بگیرد که در آن دانش تولیدشده در دانشگاه به فناوری و سپس محصول تبدیل شود.

هوش مصنوعی؛ فرصتی برای سرعت بخشیدن به تحقیقات

این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به نقش هوش مصنوعی در حوزه پژوهش اشاره کرد و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند بسیاری از فرآیندهای تحقیقاتی را بهینه کرده و مسیر رسیدن به نتیجه را کوتاه‌تر کند.

وی توضیح داد: در بسیاری از تحقیقات علمی، پژوهشگران برای رسیدن به شرایط مطلوب باید آزمایش‌های متعدد انجام دهند. هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل داده‌ها، الگوهای مناسب را شناسایی کند و تعداد آزمون و خطاها را کاهش دهد.

انصافی افزود: استفاده از این فناوری می‌تواند زمان و هزینه تحقیقات را کاهش دهد و به پژوهشگران کمک کند تا با دقت بیشتری مسیرهای علمی را دنبال کنند.

به گفته وی، هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف علمی از جمله طراحی مواد جدید، بهینه‌سازی سامانه‌های انرژی و توسعه فناوری‌های پزشکی ظرفیت‌های قابل توجهی دارد.

ضرورت توجه به سرمایه انسانی علمی

انصافی با اشاره به اهمیت حفظ نیروهای متخصص گفت: یکی از موضوعات مهم در توسعه علمی، ایجاد شرایطی است که پژوهشگران و اعضای هیئت علمی بتوانند با تمرکز کافی به فعالیت علمی بپردازند.

وی اظهار کرد: پژوهشگر زمانی می‌تواند ایده‌های بزرگ را دنبال کند که دغدغه‌های مختلف زندگی، مانع تمرکز او بر فعالیت علمی نشود.

این استاد دانشگاه با اشاره به وضعیت جذب و ماندگاری نیروهای مستعد در دانشگاه‌ها افزود: اگر دانشجویان توانمند احساس کنند مسیر روشنی برای آینده علمی و حرفه‌ای خود ندارند، ممکن است مسیرهای دیگری را انتخاب کنند.

وی تأکید کرد: دانشگاه‌ها برای پیشرفت علمی به حضور دانشجویان مستعد و پژوهشگران توانمند نیاز دارند و حمایت از این سرمایه انسانی باید یکی از اولویت‌های توسعه علمی کشور باشد.

شایسته‌سالاری؛ شرط پیشرفت علمی

استاد دانشکده شیمی دانشگاه صنعتی اصفهان در پایان با تاکید بر اهمیت استفاده از افراد متخصص در جایگاه‌های مدیریتی گفت: پیشرفت علمی زمانی اتفاق می‌افتد که تصمیم‌گیری‌ها بر پایه تخصص، دانش و شایستگی انجام شود.

وی افزود: حوزه علم و فناوری نیازمند مدیرانی است که شناخت کافی از فرآیند پژوهش، نوآوری و تجاری‌سازی داشته باشند تا بتوانند مسیر رشد فناوری را تسهیل کنند.

انصافی خاطرنشان کرد: توسعه علمی یک فرآیند بلندمدت است و برای رسیدن به جایگاه مناسب در جهان، باید علاوه بر تولید علم، به حمایت از پژوهشگران، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت و ایجاد زمینه برای تبدیل ایده‌ها به محصول توجه شود.

خبرنگار: فرزانه صدقی