آلزایمر سالها پیش از فراموشی قابل پیشبینی است
پژوهشگران دانشگاه استنفورد با شناسایی الگوهای ارتباطی میان مناطق مختلف مغز در حالت استراحت، شاخصی طراحی کردهاند که میتواند خطر ابتلا به آلزایمر و اختلالات شناختی را سالها پیش از بروز مشکلات حافظه پیشبینی کند.
به گزارش سیناپرس، نتایج یک مطالعه جدید نشان میدهد نحوه ارتباط و هماهنگی بخشهای مختلف مغز در زمان استراحت میتواند اطلاعات مهمی درباره احتمال ابتلا به بیماری آلزایمر در سالهای آینده ارائه دهد. این یافته میتواند زمینهساز توسعه روشهای جدید برای شناسایی افراد در معرض خطر، پیش از ظهور علائم آشکار بیماری باشد.
پژوهشگران دانشگاه استنفورد و همکارانشان در این مطالعه، فعالیت مغز افرادی را بررسی کردند که از نظر توانایی حافظه تفاوت قابلتوجهی داشتند. گروه نخست شامل ۱۱۰ فرد مبتلا به آلزایمر و گروه دوم متشکل از ۱۸۰ فرد ۷۵ ساله و بالاتر بود که عملکرد حافظه آنها حتی از سطح معمول افراد میانسال نیز بهتر ارزیابی میشد. به این افراد که در سنین بالا حافظه استثنایی خود را حفظ میکنند، «سوپرایجر» (SuperAgers) گفته میشود.
محققان برای بررسی ارتباطات مغزی شرکتکنندگان از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی (fMRI) استفاده کردند. این فناوری با اندازهگیری تغییرات اکسیژن خون، فعالیت مناطق مختلف مغز را بهطور غیرمستقیم ارزیابی میکند. اسکنها در شرایطی انجام شد که افراد بدون انجام فعالیت خاصی در حالت استراحت قرار داشتند.
نتایج نشان داد برخی ارتباطات عصبی مرتبط با بخش جلویی مغز در افراد سوپرایجر قویتر است؛ درحالیکه برخی ارتباطات مربوط به اینسولا، ناحیهای واقع در عمق مغز، در افراد مبتلا به آلزایمر قدرت بیشتری دارد.
کانهاو (الکس) ژائو، پژوهشگر پسادکتری علوم اعصاب محاسباتی دانشگاه استنفورد و نویسنده اصلی تحقیق، توضیح داد که آسیبپذیری در برابر آلزایمر ممکن است در نحوه عملکرد مغز بهعنوان یک شبکه بههمپیوسته بازتاب پیدا کند.
بر همین اساس، تیم تحقیقاتی شاخصی با عنوان «کانکتوم تابآوری ـ آسیبپذیری آلزایمر» (ARC) طراحی کرد که میزان شباهت الگوی ارتباطات مغزی هر فرد را به دو گروه سوپرایجرها و مبتلایان به آلزایمر مشخص میکند. امتیاز پایینتر این شاخص نشاندهنده شباهت بیشتر به الگوی مغزی افراد دارای حافظه استثنایی و امتیاز بالاتر بیانگر شباهت بیشتر به الگوی بیماران آلزایمر است.
این شاخص در مرحله نخست روی اسکنهای مغزی ۱۴۳ نفر آزمایش شد و توانست حدود ۷۱ درصد افراد را بهدرستی در گروه مربوط به خود طبقهبندی کند.
در ادامه، پژوهشگران قابلیت پیشبینی این شاخص را در یک گروه بزرگتر شامل یکهزار و ۳۱۵ بزرگسال فاقد اختلال شناختی بررسی کردند. نتایج اسکنهای اولیه این افراد با آزمونهای حافظه و ارزیابیهای بالینی آنها طی سالهای بعد مقایسه شد. بیشتر دورههای پیگیری پنج تا شش سال و طولانیترین دوره ۱۲ سال بود.
بررسیها نشان داد افرادی که الگوی ارتباطات مغزی آنها در ابتدای مطالعه به بیماران آلزایمر شباهت بیشتری داشت، با گذشت زمان افت سریعتری در عملکرد حافظه و توانایی انجام فعالیتهای روزمره تجربه کردند. همچنین احتمال ابتلای آنها به آلزایمر یا اختلال شناختی خفیف بیشتر بود؛ وضعیتی که با وجود بروز مشکلات حافظه و تفکر، فرد همچنان قادر به انجام مستقل بیشتر فعالیتهای روزانه است.
محققان همچنین دریافتند تجمع پروتئین آمیلوئید بتا در مغز افراد دارای الگوی ارتباطی مشابه بیماران آلزایمر سریعتر افزایش مییابد؛ هرچند در میزان تجمع اولیه این پروتئین میان گروهها تفاوت مشخصی وجود نداشت. در مقابل، تفاوت معناداری در روند تجمع پروتئین تاو میان دو گروه مشاهده نشد.
نکته مهم دیگر این بود که افزودن شاخص ARC به مدلهای پیشبینی، شناسایی افراد در معرض خطر آلزایمر و اختلال شناختی خفیف را بهبود بخشید؛ حتی در مقایسه با مدلهایی که سن، نشانگرهای زیستی آمیلوئید بتا و تاو و خطر ژنتیکی مرتبط با ژن APOE را در نظر میگرفتند.
به گفته پژوهشگران، این شاخص در صورت تأیید نتایج در مطالعات گستردهتر میتواند به شناسایی افراد در معرض خطر و انتخاب داوطلبان مناسب برای کارآزماییهای بالینی پیشگیری از آلزایمر کمک کند.
با این حال، محققان تأکید دارند که برای استفاده بالینی از این روش، انجام مطالعات آیندهنگر با جمعیتهای متنوع و دستگاههای مختلف تصویربرداری ضروری است. همچنین باید مشخص شود که این شاخص تا چه اندازه میتواند خطر بیماری را در سطح فردی و با اطمینان پیشبینی کند.
این پژوهش در مجله علمی Science Advances منتشر شده است.
منبع خبر: سیناپرس
لینک اصلی خبر