هشدار درباره عوارض جدی آمپولهای لاغری؛ از التهاب پانکراس تا خطر نابینایی دائمی
گسترش مصرف داروهای تزریقی کاهش وزن مبتنی بر سازوکار GLP-1، در کنار اثربخشی قابل توجه آنها، نگرانیهایی درباره پیامدهای احتمالی این درمانها ایجاد کرده است. یافتههای پژوهشی جدید از افزایش خطر پانکراتیت حاد، احتمال بروز آسیب نادر اما جدی عصب بینایی و مخاطرات احتمالی قطع درمان حکایت دارند؛ موضوعی که ضرورت مصرف این داروها با تجویز و نظارت پزشک را بیش از گذشته برجسته میکند.
به گزارش سیناپرس ، داروهای تزریقی کاهش وزن، بهویژه محصولاتی که بر پایه سازوکار هورمونی GLP-1 عمل میکنند، در سالهای اخیر به یکی از پرفروشترین و در عین حال بحثبرانگیزترین روشهای دارویی برای مدیریت وزن تبدیل شدهاند. داروهایی مانند اوزمپیک (Ozempic)، ویگووی (Wegovy)، مانجارو (Mounjaro) و زپباند (Zepbound) با تأثیرگذاری بر کنترل قند خون، سرعت تخلیه معده و مکانیسمهای عصبی تنظیم اشتها، به کاهش وزن قابل توجه کمک میکنند.
اگرچه این داروها اثربخشی خود را در کاهش وزن نشان دادهاند و برخی مطالعات نیز از مزایای متابولیک و قلبیعروقی آنها حکایت دارند، اما افزایش میزان مصرف، بهخصوص در میان افرادی که بدون نیاز پزشکی و صرفاً با هدف تناسب اندام سراغ این محصولات میروند، ضرورت بررسی دقیقتر عوارض احتمالی را افزایش داده است. شواهد جدید نشان میدهد پیامدهای مصرف این داروها ممکن است تنها به مشکلات گوارشی محدود نباشد و عوارض جدیتری مانند التهاب حاد لوزالمعده و آسیب ماندگار بینایی را نیز در بر بگیرد.
افزایش احتمال پانکراتیت حاد و مشکلات گوارشی
یکی از نگرانیهای مهم مطرحشده در پژوهشهای گسترده درباره داروهای GLP-1، احتمال افزایش خطر ابتلا به پانکراتیت حاد مرتبط با مصرف این محصولات است. در مطالعهای که نتایج آن ژانویه ۲۰۲۵ در نشریه «Nature Medicine» منتشر شد و بنیاد قلب بریتانیا (BHF) نیز در بررسی تخصصی خود به آن پرداخت، اطلاعات سلامت بیش از ۲٫۴ میلیون بیمار مبتلا به دیابت نوع دوم در ایالات متحده مورد ارزیابی قرار گرفت.
در این پژوهش، وضعیت بیش از ۲۱۵ هزار نفر از مصرفکنندگان داروهای لاغری GLP-1 با گروههایی که درمانهای متداول دریافت میکردند، مقایسه شد. نتایج نشان داد احتمال بروز التهاب حاد پانکراس در افرادی که از این داروها استفاده میکردند، حدود ۲٫۵ برابر بیشتر بوده است.
پانکراتیت حاد به التهاب ناگهانی لوزالمعده گفته میشود؛ عارضهای که میتواند در موارد شدید به تخریب بافت این اندام و بروز مشکلات گسترده در بدن منجر شود. به همین دلیل، این وضعیت را نمیتوان در دسته ناراحتیهای خفیف و معمول ناشی از مصرف دارو قرار داد.
در همین مطالعه، احتمال بروز تهوع نیز در مصرفکنندگان داروهای GLP-1 حدود ۳۰ درصد افزایش داشت. همچنین پژوهشگران از افزایش ۱۱ درصدی خطر آرتریت و ۶ درصدی احتمال افت فشار خون در این گروه خبر دادند.
هشدار درباره آسیب عصب بینایی و احتمال نابینایی دائمی
یکی دیگر از موضوعات مهم در بررسی ایمنی داروهای GLP-1، هشدار سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) درباره یک عارضه چشمی نادر با عنوان نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی (NAION) است.
بر اساس گزارشی که روزنامه گاردین در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، سازمان غذا و داروی آمریکا از شرکتهای تولیدکننده داروهای GLP-1 خواسته است این عارضه را در بخش هشدارها و اقدامات احتیاطی برچسب محصولات خود درج کنند. این درخواست داروهایی از جمله اوزمپیک، ویگووی، مانجارو، زپباند و سولیکوا را شامل میشود.
عارضه NAION زمانی اتفاق میافتد که جریان خون ورودی به عصب بینایی بهطور ناگهانی کاهش پیدا کند. این وضعیت میتواند باعث افت ناگهانی و بدون درد بینایی در یکی از چشمها شود و در برخی موارد، آسیب ایجادشده به نابینایی دائمی بینجامد. بر اساس گزارش یادشده، در حال حاضر روش درمانی مؤثری برای بازگرداندن بینایی ازدسترفته بر اثر این عارضه وجود ندارد.
سازمان غذا و داروی آمریکا در جریان بررسی ۱۲۶ کارآزمایی بالینی که بیش از ۱۳۴ هزار نفر در آنها مشارکت داشتند، ۱۵ مورد احتمالی از ابتلا به NAION را شناسایی کرد. از این تعداد، ۱۰ مورد در میان دریافتکنندگان داروهای GLP-1 و پنج مورد در گروه دارونما مشاهده شده است.
آمارها نشان میدهد میزان بروز این عارضه در مصرفکنندگان داروهای GLP-1 به ۶٫۴ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر-سال رسیده، در حالی که این میزان در گروه دریافتکننده دارونما یا داروهای جایگزین کاهنده قند خون، ۳٫۸ مورد بوده است.
هرچند شیوع این عارضه همچنان پایین ارزیابی میشود، تفاوت مشاهدهشده میان دو گروه باعث شده است نهاد ناظر آمریکایی احتمال افزایش خطر را جدی تلقی کند و درج هشدار رسمی را برای تولیدکنندگان الزامی بداند. دیابت، فشار خون بالا، استعمال دخانیات و کلسترول بالا نیز از جمله عوامل خطر شناختهشده برای ابتلا به این عارضه هستند.
ارتباط قطع مصرف دارو با افزایش خطر حوادث قلبیعروقی
بخش دیگری از نگرانیها به پیامدهای احتمالی توقف مصرف داروهای GLP-1 مربوط میشود. پژوهشی که نتایج آن در نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه «Lancet Regional Health – Europe» منتشر شد و روزنامه ایندیپندنت نیز به آن پرداخت، پرونده پزشکی بیش از ۸۰ هزار بیمار مبتلا به دیابت نوع دوم را در بیش از ۳۰۰ مرکز درمانی ایتالیا بررسی کرده است.
بر اساس نتایج این مطالعه، بیمارانی که مصرف داروهای GLP-1 را متوقف کرده بودند، در مقایسه با افرادی که درمان خود را ادامه میدادند، تقریباً دو برابر بیشتر در معرض سکته مغزی غیرکشنده، حمله قلبی غیرکشنده یا مرگ به هر علت قرار داشتند.
برآورد محققان نشان میدهد در گروهی که درمان را قطع کرده بودند، طی یک سال به ازای هر ۱۰۰ نفر چهار مورد سکته مغزی یا حمله قلبی ثبت شده است؛ این رقم در میان افرادی که مصرف دارو را ادامه داده بودند، دو مورد در هر ۱۰۰ نفر بوده است.
با این حال، نتایج این پژوهش را نباید بهمعنای اثبات آسیب مستقیم قلبی ناشی از قطع دارو دانست. این مطالعه از نوع مشاهدهای بوده و عواملی مانند وضعیت سلامت اولیه بیماران و علت توقف مصرف دارو، از جمله ابتلا به بیماری یا تجربه عوارض جانبی، ممکن است بر نتایج تأثیر گذاشته باشند. با وجود این محدودیت، یافتهها نشان میدهد توقف خودسرانه درمان میتواند با پیامدهای نامطلوب همراه باشد و تصمیمگیری درباره ادامه یا قطع مصرف باید با نظر پزشک انجام شود.
منافع داروهای GLP-1 در کنار مخاطرات احتمالی
بررسی عوارض داروهای لاغری GLP-1 نباید باعث نادیده گرفتن مزایای احتمالی آنها شود. مطالعهای که بنیاد قلب بریتانیا به آن پرداخته، در کنار افزایش خطر ۱۹ بیماری یا عارضه، از کاهش احتمال ابتلا به ۴۲ بیماری دیگر در مصرفکنندگان این داروها خبر داده است.
برای مثال، در این پژوهش خطر ایست قلبی ۲۲ درصد، نارسایی قلبی ۱۱ درصد، حمله قلبی ۹ درصد و سکته ایسکمیک ۷ درصد کمتر گزارش شده است.
با این حال، ترکیب جمعیت مورد بررسی یکی از محدودیتهای مهم این یافتهها محسوب میشود. تمام افراد حاضر در مطالعه به دیابت نوع دوم مبتلا بودهاند و حدود ۹۵ درصد آنها را مردان تشکیل دادهاند. بنابراین، نمیتوان نتایج این پژوهش را بدون در نظر گرفتن تفاوتهای جمعیتی و شرایط پزشکی، به افراد سالمی تعمیم داد که صرفاً برای کاهش وزن از این داروها استفاده میکنند.
از سوی دیگر، مشاهدهای بودن مطالعه نیز امکان اثبات رابطه علت و معلولی میان مصرف دارو و پیامدهای گزارششده را محدود میکند. در نتیجه، ارزیابی منافع و خطرات این محصولات باید با توجه به شرایط هر فرد و شواهد موجود انجام شود.
نسل جدید آمپولهای لاغری؛ تلاش برای افزایش اثربخشی و کاهش دفعات تزریق
در حالی که نگرانیها درباره عوارض داروهای تزریقی کاهش وزن همچنان ادامه دارد، شرکتهای بزرگ داروسازی در حال توسعه محصولات جدیدی هستند که هدف از تولید آنها افزایش میزان کاهش وزن، کاهش تعداد دفعات تزریق و بهبود ایمنی درمان است.
یکی از داروهای آزمایشی پیشرفته در این حوزه، رتاتروتاید (Retatrutide) متعلق به شرکت ایلای لیلی است. این دارو بهطور همزمان سه گیرنده هورمونی GLP-1، GIP و گلوکاگون را هدف قرار میدهد و در مطالعات بالینی، نتایج امیدوارکنندهای در زمینه کاهش وزن داشته است.
در همین زمینه، شرکت نوو نوردیسک نیز با توسعه داروی ترکیبی کگریسما (CagriSema) به دنبال افزایش اثربخشی درمان از طریق اثرگذاری همزمان بر مسیرهای هورمونی دخیل در تنظیم اشتها است.
تلاش برای تغییر شیوه و فاصله زمانی مصرف نیز یکی دیگر از مسیرهای تحقیقاتی شرکتهای داروسازی به شمار میرود. شرکت آمژن با توسعه داروی ماریتاید (MariTide) در پی آن است که فاصله میان تزریقها را از یک هفته به یک ماه و حتی سه ماه افزایش دهد.
همزمان با این تحولات، تولید داروهای خوراکی با عملکرد مشابه آمپولهای لاغری نیز با سرعت بیشتری دنبال میشود. با این حال، افزایش قدرت اثرگذاری داروها لزوماً به معنای کاهش عوارض آنها نیست. مشکلات گوارشی، کاهش توده عضلانی، بازگشت وزن پس از توقف درمان و نبود اطلاعات کافی درباره پیامدهای مصرف بلندمدت، همچنان از چالشهای مهم این حوزه محسوب میشوند.
بر این اساس، آینده صنعت داروهای کاهش وزن تنها به تولید محصولات قویتر وابسته نیست، بلکه توسعه درمانهایی با اثربخشی ماندگار، عوارض کمتر و امکان استفاده ایمن در دورههای طولانی نیز اهمیت اساسی دارد.
مصرف آمپولهای لاغری نیازمند نظارت پزشکی است
داروهای تزریقی جدید کاهش وزن را نمیتوان محصولاتی بدون خطر یا جایگزینی ساده برای اصلاح عادتهای زندگی در نظر گرفت. شواهد پژوهشی موجود از افزایش احتمال برخی عوارض جدی، بهویژه پانکراتیت حاد و همچنین شناسایی یک خطر نادر اما بالقوه جبرانناپذیر برای بینایی حکایت دارند.
هشدار رسمی سازمان غذا و داروی آمریکا درباره نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی نیز نشان میدهد ارزیابی ایمنی این داروها همچنان ادامه دارد و حتی عوارض کمشیوع، در صورت داشتن پیامدهای دائمی، میتوانند به صدور دستورالعملهای جدید از سوی نهادهای نظارتی منجر شوند.
از سوی دیگر، یافتههای مربوط به افزایش خطر حوادث قلبیعروقی در میان افرادی که درمان را متوقف کردهاند، اهمیت مدیریت صحیح دوره مصرف و تصمیمگیری تخصصی درباره قطع دارو را نشان میدهد.
به نقل از مهر، در مجموع، استفاده از داروهای GLP-1 باید بر اساس ضرورت و تشخیص پزشکی، بررسی عوامل خطر هر فرد، پایش عوارض احتمالی و ارزیابی مداوم نسبت منافع به مخاطرات صورت گیرد. مصرف گسترده این محصولات با هدف دستیابی سریع به کاهش وزن، بدون وجود ضرورت درمانی و نظارت تخصصی، ممکن است افراد را با خطراتی روبهرو کند که با هدف صرفاً زیباییشناختی آنها تناسبی ندارد.
منبع خبر: سیناپرس
لینک اصلی خبر