پرش به محتوای اصلی

خستین قارچ «جادویی تاریک»شناسایی شد

پژوهشگران گونه‌ای از قارچ را شناسایی کرده‌اند که هم‌زمان دو ترکیب متفاوت تولید می‌کند: سیلوسایبین، ماده روان‌گردان موجود در قارچ‌های جادویی، و آماتوکسین‌ها؛ سمومی که در برخی از مرگبارترین قارچ‌های جهان یافت می‌شوند. این کشف نشان می‌دهد تغییر رنگ آبی قارچ پس از آسیب‌دیدن، لزوماً به معنای بی‌خطر بودن آن نیست.

به گپزارش سیناپرس، پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید از شناسایی نخستین قارچ شناخته‌شده‌ای خبر داده‌اند که هم ترکیبات روان‌گردان و هم سموم مرگبار تولید می‌کند. این قارچ که Galerina indica نام دارد، هم سیلوسایبین و هم آماتوکسین در خود دارد؛ ترکیبی غیرمعمول که می‌تواند خطر اشتباه گرفتن آن با قارچ‌های روان‌گردان غیرسمی را افزایش دهد. اندرو کونیک، زیست‌شناس قارچ‌شناس دانشگاه هاروارد که این تحقیق را در دوران تحصیل خود در دانشگاه فلوریدا انجام داده است، می‌گوید پژوهشگران پس از بررسی دقیق نمونه‌ها و تأیید وجود هر دو ترکیب، از نتیجه به‌دست‌آمده شگفت‌زده شدند.

گونه G. indica بیش از یک دهه پیش در هند شناسایی شده بود؛ اما اهمیت ویژگی‌های شیمیایی آن زمانی آشکار شد که کونیک و همکارانش نمونه‌هایی از این قارچ را در تالاب‌های فلوریدا، روی تنه درخت نخلی پوشیده از خزه، بررسی کردند.

قارچی با دو ترکیب متفاوت و خطرناک

قارچ‌های سمی و قارچ‌های روان‌گردان معمولاً در دو گروه متفاوت قرار می‌گیرند. برای مثال، قارچ کلاهک مرگ (Amanita phalloides) از شناخته‌شده‌ترین قارچ‌های سمی جهان است و آماتوکسین‌های آن می‌توانند کشنده باشند. در مقابل، قارچ‌های موسوم به «جادویی» به دلیل تولید سیلوسایبین شناخته می‌شوند؛ ترکیبی که آثار روان‌گردان و توهم‌زا دارد.

اما G. indica هر دو ویژگی را در خود جمع کرده است. این گونه به سرده Galerina تعلق دارد؛ گروهی که برخی از اعضای آن، از جمله مجموعه گونه‌ای Galerina marginata، با نام‌هایی مانند «ناقوس‌های عزا» و «کلاهک‌های مرگبار» شناخته می‌شوند و قارچ‌هایی سمی هستند.

هنوز مشخص نیست چرا G. indica علاوه بر ترکیبات سمی، سیلوسایبین نیز تولید می‌کند. به گفته پژوهشگران، حتی نقش دقیق سیلوسایبین در زیست‌شناسی قارچ‌های روان‌گردان نیز به‌طور کامل روشن نشده است. آماتوکسین‌ها ممکن است به محافظت قارچ در برابر جانورانی کمک کنند که از آن تغذیه می‌کنند، اما کارکرد بوم‌شناختی دقیق این ترکیبات نیز همچنان محل بررسی است.

انتقال افقی ژن؛ سرنخی از منشأ ویژگی غیرمعمول

پژوهشگران برای بررسی منشأ این ویژگی، ترکیبات شیمیایی نمونه‌های G. indica را تجزیه‌وتحلیل کردند و توالی ژنوم این گونه را نیز بررسی کردند.

در بسیاری از قارچ‌ها، ژن‌های مسئول تولید ترکیبات شیمیایی ویژه از نسل‌های پیشین به ارث می‌رسند؛ اما بررسی ژنوم G. indica نشان داد که توانایی تولید دو گروه ترکیب موردنظر احتمالاً از طریق دو رویداد مستقل «انتقال افقی ژن» به دست آمده است.

در انتقال افقی ژن، ماده ژنتیکی به‌جای انتقال مستقیم از والدین به فرزندان، میان جانداران منتقل می‌شود. برایان دنتینگر، قارچ‌شناس دانشگاه یوتا و از نویسندگان این پژوهش، این فرایند را به انتقال بخشی از DNA یک فرد به ژنوم فردی دیگر تشبیه می‌کند.

بر اساس فرضیه پژوهشگران، جد مشترک G. indica که پیش‌تر توانایی تولید آماتوکسین‌ها را داشته، در ادامه ژن‌های لازم برای ساخت سیلوسایبین را از طریق انتقال افقی ژن به دست آورده است. به نظر می‌رسد یکی دیگر از دودمان‌های سرده Galerina نیز به‌طور مستقل همین قابلیت را کسب کرده باشد.

پژوهشگران احتمال می‌دهند تولید هم‌زمان ترکیبات سمی و روان‌گردان بخشی از راهبرد دفاعی متنوع این قارچ باشد؛ به این معنا که ترکیب‌های متفاوت مواد شیمیایی بتوانند جانوران تغذیه‌کننده از قارچ را از خوردن آن بازدارند یا روند تغذیه آن‌ها را مختل کنند. با این حال، این فرضیه هنوز به بررسی‌های بیشتری نیاز دارد.یکی از نکات مهم این کشف، تغییر رنگ آبی G. indica پس از دست‌کاری یا آسیب‌دیدن است؛ پدیده‌ای که در برخی قارچ‌های حاوی سیلوسایبین نیز دیده می‌شود.

برخی افراد ممکن است تغییر رنگ آبی را نشانه‌ای از وجود سیلوسایبین و در نتیجه بی‌خطر بودن قارچ تلقی کنند؛ اما شناسایی G. indica نشان می‌دهد چنین برداشتی می‌تواند خطرناک باشد. این قارچ در کنار ترکیب روان‌گردان، آماتوکسین نیز تولید می‌کند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که هنوز مشخص نیست میزان آماتوکسین موجود در این گونه برای انسان خطرناک یا کشنده است یا خیر؛ با این حال، وجود این سموم در کنار سیلوسایبین، هشداری جدی درباره اتکا به نشانه‌های ظاهری برای تشخیص ایمنی قارچ‌هاست.

در مقاله پژوهشگران آمده است که تغییر رنگ آبی پس از آسیب‌دیدن قارچ، نباید به‌عنوان مدرکی برای نبود آماتوکسین در گونه‌های ناشناخته حاوی ترکیبات روان‌گردان در نظر گرفته شود؛ زیرا این واکنش می‌تواند در برخی گونه‌های نادر و کمترشناخته‌شده، هم‌زمان با وجود سموم مرگبار رخ دهد.

این یافته بار دیگر اهمیت پرهیز از شناسایی و مصرف قارچ‌های وحشی بر اساس ظاهر یا تغییر رنگ آن‌ها را نشان می‌دهد؛ چراکه حتی نشانه‌هایی که در برخی گونه‌ها با وجود ترکیبات روان‌گردان مرتبط‌اند، نمی‌توانند ایمنی یک قارچ ناشناخته را تضمین کنند.

منبع خبر: سیناپرس

لینک اصلی خبر